Υλοποίηση πιλοτικών εφαρμογών στην περιοχή της Καρδίτσας και σε σύμπλεγμα νησιών της Δωδεκανήσου

Στα πλαίσια της αρχικής επίδειξης του πληροφοριακού συστήµατος, θα πραγµατοποιηθούν δύο ολοκληρωµένες πιλοτικές εφαρµογές σε τυπικές ελλειµµατικές περιοχές του ελληνικού χώρου (Καρδίτσα, ∆ωδεκάνησα).

Ο στόχος των πιλοτικών εφαρµογών είναι ο έλεγχος και αξιολόγηση του προϊόντος σε συστήµατα υδατικών πόρων µε διαφορετικά χαρακτηριστικά, τόσο ως προς την υδροκλιµατικό καθεστώς και την κλίµακα των έργων όσο και ως προς το θεσµικό-διοικητικό πλαίσιο της διαχείρισής τους. Μετά την ολοκλήρωση των πιλοτικών εφαρµογών, το προϊόν θα επανεξεταστεί σε όλα του τα επίπεδα (θεωρητικό υπόβαθρο, σχεδιασµός-υλοποίηση λογισµικού), προτού λάβει την οριστική του µορφή.

Πιλοτική εφαρµογή 1: Περιοχή Καρδίτσας

Το σύστηµα υδατικών πόρων της περιοχής (νοµού) Καρδίτσας είναι ένα χαρακτηριστικό, µεσαίας κλίµακας υδροσύστηµα του ελληνικού χώρου, το µεγαλύτερο τµήµα του οποίου (82%) ανήκει στο υδατικό διαµέρισµα της Θεσσαλίας, ενώ το υπόλοιπο τµήµα του ανήκει στην υδρολογική λεκάνη του Αχελώου. Το σύνολο της περιοχής της Θεσσαλίας, η οποία αποτελεί µείζονα αγροτική περιοχή µε ιδιαίτερη σηµασία για την εθνική οικονοµία, µαστίζεται από ανεπάρκεια ύδατος και περιβαλλοντική υποβάθµιση, ως αποτέλεσµα τόσο της ανεπάρκειας σηµαντικών έργων αξιοποίησης των υδατικών πόρων όσο και της απουσίας ορθολογικής διαχειριστικής πολιτικής. Ειδικότερα, στην περιοχή της Καρδίτσας, υπάρχει το µοναδικό µεγάλο έργο ταµίευσης όλου του υδατικού διαµερίσµατος, ο ταµιευτήρας Πλαστήρα, ωφέλιµης χωρητικότητας 286 hm3, ενώ πρόσφατα ολοκληρώθηκε, χωρίς να έχει τεθεί ακόµη σε πλήρη λειτουργία, ο ταµιευτήρας Σµοκόβου, ωφέλιµης χωρητικότητας 232 hm3. Ο ταµιευτήρας Πλαστήρα είναι ένα έργο πολλαπλού σκοπού, το οποίο εξυπηρετεί ποικίλες και ανταγωνιστικές χρήσεις του νερού, όπως ύδρευση, άρδευση και παραγωγή ενέργειας. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια, στην περιοχή του ταµιευτήρα παρατηρείται έντονη τουριστική ανάπτυξη, η οποία επιβάλλει µια επιπρόσθετη πίεση, δεδοµένου ότι απαιτεί τη διατήρηση της στάθµης του ταµιευτήρα σε υψηλά επίπεδα. Από την άλλη πλευρά, οι αρδευτική ζήτηση, η οποία σε επίπεδο υδατικού διαµερίσµατος καλύπτει ποσοστό άνω του 90% της συνολικής ζήτησης νερού, δεν είναι δυνατόν να ικανοποιηθεί µε την υπάρχουσα υποδοµή αλλά και διαχείριση, λαµβάνοντας µάλιστα υπόψη και τα σηµαντικά προβλήµατα που έχουν προκύψει λόγω της έντονης ταπείνωσης του υδροφόρου ορίζοντα, που έχει καταστήσει την άντληση νερού εξαιρετικά δαπανηρή αλλά και ποιοτικά προβληµατική.

Βάσει των παραπάνω, προκύπτει ότι η περιοχή της Καρδίτσας αποτελεί ένα άριστο πεδίο πιλοτικής εφαρµογής του προτεινόµενου πληροφοριακού συστήµατος. Στα πλαίσια της εν λόγω εφαρµογής θα συµµετάσχουν, σε συνεργασία µε το ΕΜΠ και τη ΝΑΜΑ, οι φορείς που ενδιαφέρονται άµεσα για την αξιοποίηση των αποτελεσµάτων του, δηλαδή η ∆ΕΥΑ Καρδίτσας και η ∆ΕΗ (η τελευταία χωρίς οικονοµική επιβάρυνση). Στα πλαίσια της πιλοτικής εφαρµογής, θα επιχειρηθεί µια ολοκληρωµένη προσέγγιση του προβλήµατος, λαµβάνοντας υπόψη όλες τις συνιστώσες της διαχείρισης (προσφορά και ζήτηση νερού, αξιοποίηση υπάρχουσας υποδοµής, οικονοµικό και θεσµικό πλαίσιο, ποιοτικοί και περιβαλλοντικοί περιορισµοί). Στα παραδοτέα περιλαµβάνονται: (α) η εγκατάσταση ενός τηλεµετρικού δικτύου µέτρησης των ποσοτικών και ποιοτικών παραµέτρων, (β) η εγκατάσταση του υπολογιστικού συστήµατος στην οριστική του µορφή, (γ) η εκπόνηση ενός επιχειρησιακού σχεδίου διαχείρισης των υδατικών πόρων της περιοχής, µε συνεργασία όλων των ενδιαφερόµενων φορέων καθώς και των εµπειρογνωµόνων της Sogreah, και (δ) η διοργάνωση ηµερίδας, στην οποία θα παρουσιαστούν στο ευρύ κοινό τα αποτελέσµατα της πιλοτικής εφαρµογής (το εν λόγω παραδοτέο αναφέρεται στην ενότητα εργασίας 10).

Πιλοτική εφαρµογή 2: ∆ωδεκάνησα

Η πιλοτική εφαρµογή αφορά ένα πλέγµα οκτώ νησιών της ∆ωδεκανήσου, και συγκεκριµένα τα νησιά Αγαθονήσι, Κάσος, Λειψοί, Λέρος, Νίσυρος, Πάτµος, Σύµη και Χάλκη. Το σύνολο των παραπάνω νησιών είναι ελλειµµατικά σε υδρευτικό και αρδευτικό νερό, µε το έλλειµµα να κυµαίνονται από 7000 m3/έτος για το Αγαθονήσι µέχρι 630000 m3/έτος για την Πάτµο. Συνολικά, για το σύνολο των οκτώ νησιών, το έλλειµµα εκτιµάται σε 1570000 m3/έτος, µε βάση τα στοιχεία του έτους 2001. Τα περισσότερα από τα παραπάνω νησιά καλύπτουν µέρος του ελλείµµατος µε την µεταφορά νερού µε υδροφόρα πλοία. Συνολικά, το έτος 2001 µεταφέρθηκαν 550000 m3 στα παραπάνω νησιά. Οι υδατικοί πόροι των νησιών προέρχονται από τη συλλογή των επιφανειακών νερών µε τη λειτουργία µικρών έργων (λιµνοδεξαµενών), ακόµα και ιδιωτικού χαρακτήρα (οµβροδεξαµενές), και την άντληση υπόγειων νερών. Αν και η γεωλογία ορισµένων νησιών (Λειψοί, Νίσυρος, Πάτµος) δεν ευνοεί την ανάπτυξη εκτεταµένων υδροφορέων, το σύνολο των νησιών κάνει χρήση των υπόγειων νερών µε τη λειτουργία γεωτρήσεων και πηγαδιών. Το σηµαντικότερο όµως πρόβληµα είναι αυτό της υφαλµύρωσης, η οποία αφορά το σύνολο των νησιών, συµπεριλαµβανοµένων και εκείνων των οποίων η γεωλογία ευνοεί την καρστική υδροφορία (Αγαθονήσι, Κάσος). Οι σηµαντικότερες αιτίες του προβλήµατος της υφαλµύρωσης είναι η υπεράντληση και η γειτνίαση των υδροφορεών µε τη θάλασσα.

Το σύµπλεγµα των παραπάνω νησιών αποτελεί ένα κρίσιµο πεδίο εφαρµογής του προτεινόµενου πληροφοριακού συστήµατος, δεδοµένου ότι η Ελλάδα είναι µια νησιωτική χώρα, µε ανάλογα προβλήµατα σχεδόν στο σύνολο των νησιών της (ιδιαίτερα των µικρών) αλλά και πολλών παράκτιων περιοχών. Στα πλαίσια της πιλοτικής εφαρµογής, τα οκτώ νησιά θα αντιµετωπιστούν ως ενιαίο υδροσύστηµα, γεγονός που συνιστά καινοτοµία και παρουσιάζει εξαιρετικό ερευνητικό ενδιαφέρον. Στην εκπόνηση της εφαρµογής, κυρίαρχο ρόλο θα έχει η εταιρία Αειφορική ∆ωδεκανήσου, σε συνεργασία µε το ΕΜΠ και τη ΝΑΜΑ. Στα παραδοτέα περιλαµβάνονται, όπως και στην προηγούµενη περίπτωση: (α) η εγκατάσταση ενός τηλεµετρικού δικτύου µέτρησης των ποσοτικών και ποιοτικών παραµέτρων, (β) η εγκατάσταση του υπολογιστικού συστήµατος στην οριστική του µορφή, (γ) η εκπόνηση επιχειρησιακού σχεδίου διαχείρισης των υδατικών πόρων της περιοχής, µε συνεργασία όλων των ενδιαφερόµενων φορέων καθώς και των εµπειρογνωµόνων της Sogreah, και (δ) η διοργάνωση ηµερίδας, στην οποία θα παρουσιαστούν στο ευρύ κοινό τα αποτελέσµατα της πιλοτικής εφαρµογής (το εν λόγω παραδοτέο αναφέρεται στην ενότητα εργασίας 10).

ΝΑΜΑ Σύμβουλοι Μηχανικοί και Μελετητές Α.Ε.

ΕΜΠ - Τομέας Υδατικών Πόρων Υδραυλικών και Θαλάσσιων Έργων

Δηµοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Καρδίτσας

Αειφορική ∆ωδεκανήσου Α.Ε.

Marathon Data Systems (MDS)